السيد الطباطبائي

155

مجموعه رسائل ( فارسى )

مقدمهء دكتر سيديحيى يثربى معلومات انسان به دو بخش بديهى ونظرى تقسيم مىشوند . معلومات بديهى بسيار محدود وناچيزند . چنان‌كه دكارت با نقد وبررسى معلومات خود ، از ميان همه ، تنها مورد غير قابل ترديد و به اصطلاح بديهى ، اين مسئله را مىداند كه : « مىانديشم ، پس هستم » . در صورتى كه غزالى با دقت و بررسى مشابهى درمورد معلومات خود ، حتى يك قضيه غير قابل ترديد وبديهى هم نمىيابد . انديشمندان بزرگى همچون فارابى وابن سينا قضاياى معدود و انگشت شمارى را ، به عنوان بديهيات اوليه مىپذيرند ؛ از قبيل حكم به امتناع اجتماع وارتفاع نقيضين ، و اين كه كل از جزء خود بزرگ‌تر است . بنابراين ، انسان براى تحصيل قسمت عمده معلومات خود ، نيازمند استدلال است . نقش استدلال در حيات مادى ومعنوى انسان ، بر كسى پنهان نيست . اگر در ارزش استدلال هم ترديد داشته باشيم ، اين ترديد خود محصول استدلال خواهد بود . استدلال چراغ راه وعصاى دست انسان‌هاست . لذا هرچه در شناخت روش واصول وقواعد آن بيشتر كوشيده ، و بر رموز ودقايق مربوط به آن آگاه‌تر باشيم ، در حركت فكرى خود به نتايج ارجمندتر ومطمئن‌ترى دست خواهيم‌يافت . محققان فن در اثر سال‌ها مداقه وپژوهش ، مطمئن‌ترين راه‌ها را شناخته و آن را به